Kto utrzymuje świetlicę?

Czy musimy z funduszu sołeckiego przeznaczyć pewną kwotę na opłacenie energii elektrycznej i na zakup opału do świetlicy wiejskiej? Czy tych opłat powinna dokonywać gmina? Władze gminy zmuszają mieszkańców do bieżącego utrzymania świetlic, dlatego zależy nam na poznaniu warunków, kiedy środki z funduszu sołeckiego mogą być wydatkowane na tego typu przedsięwzięcia.

W pierwszej kolejności należy podkreślić podstawową kwestię: Władze gminy nie mają żadnego prawa zmuszania mieszkańców sołectwa do określania takiego czy innego przeznaczenia funduszu sołeckiego. Wszelkiego rodzaju naciski nie mają żadnych podstaw. Jest to działanie bezprawne, wbrew idei instytucji funduszu sołeckiego. Mieszkańcy nie powinni tym naciskom ulegać, ponieważ Ustawa przyznaje im swobodę decydowania – w granicach prawa – o przeznaczeniu funduszu sołeckiego. Uwagi te dotyczą zwłaszcza tego typu „przedsięwzięć” jak opłacanie kosztów energii elektrycznej i opału w świetlicy. Mieszkańcy nie powinni ulegać i uchwalać takich „przedsięwzięć”, ponieważ:

– utrzymanie gminnych obiektów należy do obowiązków wójta (burmistrza), który jest odpowiedzialny za staranne wykonywanie zarządu mieniem gminy i jego ochronę – art. 50 Ustawy o samorządzie gminnym; ogrzanie obiektu jest niewątpliwie czynnością, która służy utrzymaniu go w należytym stanie,
– świetlice wiejskie działają często jako formalne filie gminnego ośrodka kultury, zatem służą realizacji zadań gminy wynikających z ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej; opłacenie kosztów funkcjonowania tych obiektów nie może więc, co oczywiste, być zależne od woli mieszkańców sołectwa,
– tego typu wydatki nie mają żadnych cech przedsięwzięcia, o realizacji którego mają decydować mieszkańcy sołectwa; opłacenie energii elektrycznej jest obowiązkiem gminy wynikającym z umowy zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym, a nie wynikiem decyzji sołectwa. Podobny charakter miałyby takie absurdalne „przedsięwzięcia” jak np. opłacenie wynagrodzenia dyrektora szkoły, do której chodzą dzieci z terenu sołectwa, czy opłacenie diety radnego z terenu sołectwa,
– tego typu „przedsięwzięcia” nie skutkują żadnymi efektami dla mieszkańców sołectwa.

Opłacenie kosztów zużycia opału czy energii w ramach funduszu sołeckiego można jednak w pewnych sytuacjach uznać za właściwe i uzasadnione. Jest to jednak możliwe tylko wówczas, gdy wydatek taki da się uznać za jeden ze składników kosztów „prawdziwego” przedsięwzięcia. Można wyobrazić np. przedsięwzięcie polegające na zorganizowaniu kursu dla mieszkańców sołectwa, ze wskazaniem, że zajęcia będą się odbywały w świetlicy 2 razy w tygodniu w okresie zimowym (poza godzinami jej „normalnego” funkcjonowania), w związku z czym szacuje się, że koszt zużycia energii wzrośnie o określony procent, co uzasadnia odpowiednie rozksięgowanie faktury za energię zużytą w okresie realizacji zadania (w części jako wydatki wykonane w ramach funduszu na realizację przedsięwzięcia). W innym przypadku nie da się wyróżnić wydatków na energię czy opał jako związanych z przedsięwzięciem sołeckim – będą to zwyczajne koszty utrzymania obiektu, niezależne od woli zebrania wiejskiego.

Inaczej na zasygnalizowany problem należy spojrzeć, jeżeli świetlica nie jest własnością gminy, a gmina nie ma do niej żadnych praw (np. jest posadowiona na nieruchomości wspólnoty gruntowej i jest okazjonalnie wykorzystywana na potrzeby mieszkańców, imprezy prywatne, itp.). Wówczas ponoszenie jakichkolwiek wydatków z budżetu gminy na utrzymanie tego obiektu jest bezpodstawne. Nie jest to możliwe także w trybie funduszu sołeckiego.

 

Rafał Trykozko, ekspert w zakresie finansów publicznych, autor Komentarza do Ustawy o funduszu sołeckim