Fundusze osiedlowe

Kwestia tworzenia analogicznych do funduszu sołeckiego funduszy osiedlowych w miastach pojawia sie coraz częściej, zarówno w dyskusjach, jak i w sądach.

Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 15/10 oddalił skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody w sprawie  o stwierdzeniu nieważności Uchwały nr XLIII/276/2009 Rady Miejskiej w Kępnie z dnia 29 września 2009 r. w sprawie zmian w statucie Osiedla Hanulin. Rada Miejska w Kępnie dokonała zmiany statutu osiedla polegającej na wprowadzeniu do przedmiotowego statutu zapisów dotyczących funduszu osiedlowego. Zdaniem wojewody, które to zdanie potwierdził we wskazanym wyroku sąd, nie ma podstaw prawnych do tego aby wyodrębnić w budżecie gminy środki stanowiące fundusz osiedlowy. Zdaniem wojewody do utworzenia funduszu osiedlowego nie uprawnia ani ustawa o samorządzie gminnym, ani ustawa o funduszu sołeckim. Sąd uzasadniając wydany wyrok wskazał na następujące zagadnienia:

„Słuszne jest stanowisko organu nadzoru, że nie ma żadnego przepisu prawa, który dawał by podstawę prawną do tworzenia tzw. „funduszu osiedlowego”. W szczególności nie jest takim przepisem art. 35 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, nie ma też żadnej podstawy prawnej odsyłającej do zastosowania wskazywanego przez skarżąca w skardze”

„W ocenie Sądu trafnie organ nadzorczy wskazał w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia na art. 5 ustawy o samorządzie gminnym. Zgodnie z tym przepisem gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla inne. Kwestionowana Uchwała dotyczy zmian w statucie Osiedla, a nie sołectwa. Wprawdzie w podstawie kwestionowanej uchwały nie powołano się na ustawę z 20.02.2009 r. o funduszu sołeckim to w istocie w kwestionowanej uchwale dosłownie zacytowano sformułowania art.1 do 4 tejże ustawy i zupełnie bezpodstawnie zapisano o zwoływaniu Zebrania Wiejskiego, lub dobrowolnych wpłatach na rzecz Sołectwa.”.

Jakkolwiek nie rozpatrywać powyższego wyroku należy wskazać na kilka elementów, które mogą w rzeczywistości kształtować pogląd o możliwości przeznaczania określonych środków budżetu gminy do wykorzystywania przez jednostki pomocnicze gminy. Oczywistym jest iż, jak wskazał sąd, w osiedlu jako jednostce pomocniczej nie może być mowy o Zebraniu Wiejskim. Zgodnie z art. 37 ust. 1 i 4 ustawy o samorządzie gminnym organem uchwałodawczym osiedla/dzielnicy jest rada osiedla/dzielnicy albo ogólne zebranie mieszkańców. Ostatnia możliwość przypomina zebranie wiejskiej jednak obie instytucje dotyczą innych jednostek pomocniczych.

Przepis art. 51 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym stwarza możliwość takiej konstrukcji przygotowywania i wykonywania budżetu gminy, w którym ujęte mogą być wydatki wskazane przez jednostki pomocnicze gminy (przykład działania funduszu osiedla w rozumieniu tego przepisu).

Natomiast ustawa o funduszu sołeckim wprowadziła mechanizm wprowadzający obowiązek podejmowania przez rady gminy uchwały w sprawie zgody lub odmowy wyodrębnienia funduszu sołeckiego oraz ustaliła mechanizm wyliczania wysokości funduszu sołeckiego. W przypadku wyodrębnienia funduszu sołeckiego mieszkańcy skutecznie decydują o pieniądzach z funduszu sołeckiego i wójt/burmistrz jest zobowiązany do wpisania tych wydatków do budżetu.

W odniesieniu do uzasadnienia wyroku sądu wskazać należy, iż zarówno przepis art. 51 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym jak i przepisu ustawy o funduszu sołeckim nie wyodrębniają osobnych budżetów obok budżetu gminy. Przeciwnie fundusz sołecki i tzw. fundusze osiedli są związane wyłącznie z budżetem gminy. Wydatki dokonywane przez jednostki pomocnicze, czy to w ramach możliwości przewidzianych w art. 51 ust. 3 ustawy o samorządzie gminy, czy ustawy o funduszu sołeckim podlegają tym samym zasadom klasyfikacji budżetowej jak inne wydatki gminy.

Tym samym zgodzić się należy, iż nie można tworzyć odrębnego budżetu zarówno osiedla jak i sołectwa. Jednak przepisy pozwalają wyodrębniać środki w ramach budżetu, które czy to jako funduszu osiedlowy, czy też fundusz sołecki będą oddane pod decyzję jednostkom pomocniczym (wskazywany przepis art. 51 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym i przepisu ustawy o funduszu sołeckim). Dlatego też omawiany wyrok może być błędnie interpretowany, ponieważ odróżnić należy jak wskazałem powyżej możliwość stworzenia osobnego budżetu, co jest prawnie niemożliwe, od możliwości decydowania o części budżetu gminy, co jest prawnie dozwolone. Za takim rozumieniem powyższego wyroku, a bardziej wskazanej argumentacji w uzasadnieniu przemawia samo uzasadnienie. Po pierwsze znajduje się tam stanowisko wojewody, który wskazał, iż „nie kwestionuje uprawnień Gminy i jednostek pomocniczych do prowadzenia gospodarki finansowej w ramach wyodrębnionego budżetu. Jednakże nie ma podstaw prawnych ani w ustawie o samorządzie gminnym, ani też w ustawie z 20.02.2009 r. o funduszu sołeckim do utworzenia tzw. funduszu osiedlowego.”

Następnie sąd w dwóch miejscach (które są rozdzielone innymi argumentami) wskazuje, iż „Art. 51 ust.1 ustawy o samorządzie gminnym stanowi Gmina samodzielnie prowadzi gospodarkę finansową na podstawie budżetu gminy, zwanego dalej budżetem. Ust. 3 stanowi, Statut gminy określa uprawnienia jednostki pomocniczej do prowadzenia gospodarki finansowej w ramach budżetu gminy.” i „Słuszne jest stanowisko organu nadzoru, że nie ma żadnego przepisu prawa, który dawał by podstawę prawną do tworzenia tzw. „funduszu osiedlowego””, co rzeczywiście stanowi argumentację wojewody oraz możliwości prawne działania jednostek pomocniczych. Abstrahując od brzmienia zakwestionowanej przez wojewodę uchwały Rady Miejskiej Kępno i niedoskonałości uzasadnienia omawianego wyroku należy odczytać stanowisko sądu jako aprobujące możliwość decydowania przez mieszkańców sołectw i osiedli o części budżetu gminy, a nie budżetu sołectwa, czy też osiedla. Stanowisko takie zostało potwierdzone w przepisie art. 212 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, który stanowi, że „uchwała budżetowa określa m. in. uprawnienia jednostki pomocniczej do prowadzenia gospodarki finansowej w ramach budżetu gminy”.

Na marginesie wspomnieć należy o wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 stycznia 2010 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 951/09 w uzasadnieniu, którego sąd wskazał, iż „Zgodzić się należy też ze skarżącą, że nie ma również przesłanek do uznania, iż wyodrębnienie środków funduszu sołeckiego wyklucza inne formy finansowania działalności sołectw. Ustawa o funduszu sołeckim nie uchyla ani nie zmienia przepisów ustawy o samorządzie gminnym dotyczących prowadzenia przez jednostki pomocnicze (w tym sołectwa) gospodarki finansowej. Wyodrębnienie środków funduszu służy wykonywaniu konkretnych ściśle określonych przedsięwzięć opisanych we wniosku sołectwa, a nie zadań przekazanych sołectwu w statucie czy korzystaniu z mienia przekazanego sołectwu.” Dla omawianego przypadku możliwości finansowania działań jednostek pomocniczych gminy wyrok ten potwierdza zasadę, iż nie ma prawnych przeszkód dla takich działań. Jednakże wspomnieć należy o wątpliwościach jakie budzi wskazany na końcu wyrok.

Podsumowując – jednostki pomocnicze gminy (sołectwa, osiedla/dzielnice) nie tworzą swoich budżetów, a jedynie mogą mieć (osiedla), lub mają (sołectwa) określony zakres uprawnień do decydowania o wydatkach w ramach budżetu gminy.

Autor/ka: Szymon Osowski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *