Zmiana przeznaczenia środków z funduszu sołeckiego

Czy dopuszczalna jest zmiana przeznaczenia środków funduszu sołeckiego (w trakcie roku budżetowego) zgłoszona przez mieszkańców danego sołectwa w formie wniosku? W kwietniu bieżącego roku wpłynął do wójta wniosek  zebrania wiejskiego o zmianę przeznaczenia środków zaplanowanych do realizacji w 2010 r.  Czy Rada Gminy może dokonać zmiany na mocy uchwały w sprawie zmian w budżecie? Czy w tym temacie będzie jednolita interpretacja przepisów, ponieważ różne RIO mają indywidualne (sprzeczne)  podejścia dotyczące tej kwestii?

Tak jak zaznaczono w pytaniu, poszczególne Regionalne Izby Obrachunkowe mają rozbieżne podejścia do wskazanej kwestii. Uważam, że zmiany przedsięwzięć zgłoszonych zgodnie z ustawą, poprzez złożenie nowego wniosku w trakcie roku budżetowego, są niedopuszczalne, ponieważ nie przewiduje ich ustawa o funduszu sołeckim. Jeżeli zaś dopuścimy takie zmiany w trakcie roku, to wydatki ponoszone w następstwie zmian nie są już wydatkami w ramach funduszu sołeckiego – ich przeznaczenie nie wynika bowiem z wniosków sołectw złożonych w trybie ustawy o funduszu sołeckim. Wydaje się, że dopuszczanie takich zmian przez niektóre RIO jest wynikiem nazbyt wąskiego, wyłącznie „budżetowego” spojrzenia na limity wydatków na realizację przedsięwzięć w ramach funduszu sołeckiego, które nie uwzględnia szczególnego trybu znalezienia się tych przedsięwzięć w budżecie. Przedsięwzięcia te nie będą miały, po ich zmianie, podstawowej cechy, którą ustawodawca chciał przypisać funduszowi sołeckiemu – nie będą wynikały z autonomicznej decyzji sołectwa, lecz będą wynikiem nieskrępowanej żadnymi ustawowymi zasadami akceptacji propozycji przez organy gminy. Czy wydatki poniesione na takie przedsięwzięcia będzie można nazwać „wydatkami w ramach funduszu sołeckiego”?

O tym, że taka zmiana powoduje utratę cech przedsięwzięcia jako realizowanego w ramach funduszu sołeckiego świadczy już sposób postawienia pytania „Czy Rada Gminy może…?” Jeżeli byłby to nadal funduszu sołecki, to po spełnieniu przez sołectwo warunków ustawowych takie pytanie nie ma racji bytu, ponieważ Rada Gminy wówczas „musi” ująć przedsięwzięcie w budżecie.

Uważam, że korzystanie z możliwości zmian wniosków w trakcie roku, dopuszczonej przez niektóre RIO jest poważnym niebezpieczeństwem z punktu widzenia gminy. Musimy bowiem pamiętać, że wszystkie wydatki „wykonane w ramach funduszu” muszą być ujęte we wniosku o zwrot części wydatków z budżetu państwa. Pojęcie „wydatków wykonanych w ramach funduszu” nie jest definiowane ani ustawą, ani rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie zwrotu części wydatków, co uważam na rażące niedopatrzenie prawodawcy. Co z tego, że RIO dopuści zmianę w budżecie wydatków w ramach funduszu na wniosek sołectwa, skoro na tle ustawy o funduszu sołeckim nie da się takich wydatków obronić jako wykonanych na przedsięwzięcie uchwalone w trybie tej ustawy?

Spowoduje to po stronie gminy dalszy poważny problem – czy ubiegać się o zwrot części wydatków wykonanych na podstawie takich „dziwnych” zmian w budżecie, czy też nie? Jedna i druga opcja rodzi niebezpieczeństwo naruszenia dyscypliny finansów publicznych – albo poprzez niedochodzenie należności z tytułu należnej dotacji, albo poprzez nienależne pobranie dotacji i obowiązek jej zwrotu wraz z odsetkami. W związku z tym, że zwrot będzie następował w formie dotacji celowej z budżetu państwa, z dużą dozą prawdopodobieństwa można przyjąć, że kontrola prawidłowości wypłaty tych dotacji będzie przedmiotem kontroli nie tylko RIO, ale także NIK i służb wojewody. Celem wprowadzenia instytucji częściowego zwrotu wydatków miała być zachęta do przyznawania środków mieszkańcom w ramach funduszu sołeckiego, czyli przyznawania im prawa decyzji o ich przeznaczeniu, bo taka jest idea funduszu sołeckiego. Nie było wolą ustawodawcy ustanawianie instytucji częściowego zwrotu takich wydatków, o przeznaczeniu których decydować będą organy gminy według własnego „widzimisię”. A takimi wydatkami będą właśnie wydatki na przedsięwzięcia zmieniane w trakcie roku budżetowego. Prawo sołectw do podjęcia decyzji wiążącej organy gminy istnieje bowiem tylko w trybie przewidzianym w ustawie o funduszu sołeckim. Nie obejmuje ono już etapu zmian w budżecie.

Uważam ponadto, że kwestia zmian w budżecie na wniosek sołectwa może być rozpatrywana tylko w kontekście zmiany przedsięwzięcia, a nie podziałek klasyfikacyjnych, w których ujęto wydatki na przedsięwzięcie wynikające z wniosku złożonego w trybie art. 4 ustawy. Przeniesienia między paragrafami klasyfikacji budżetowej wynikające z toku realizacji przedsięwzięcia nie powinny być rozpatrywane na linii formalnych ustaleń sołectwo – wójt. Takie zmiany należy uznać za dopuszczalne z pominięciem woli sołectwa, ponieważ są zwykłym wynikiem procesu wykonywania budżetu – wola sołectwa w zakresie celu, jaki ma być osiągnięty pozostaje więc niezmieniona.

Mając na uwadze przedstawione wątpliwości, bilans potencjalnych korzyści i zagrożeń płynących z zastosowania instytucji zmiany przedsięwzięcia w trakcie roku na wniosek sołectwa przemawia za zaniechaniem podejmowania takich prób. Daleko bezpieczniejsze, ponieważ niewątpliwie nie naruszające przepisów ustawy jest po prostu niewykonanie przedsięwzięcia w ramach limitu na realizację funduszu sołeckiego (np. w następstwie wyrażenia takiej woli przez sołectwo w trakcie roku budżetowego). Wolę sołectwa co do innego przeznaczenia kwoty niewydatkowanej zgodnie z pierwotnym wnioskiem sołectwa można oczywiście zrealizować. Jako „normalny” wydatek budżetu. Uważam, że „zabawa” w składanie wniosków w trakcie roku nie ma sensu, ponieważ taki wniosek nie ma nic wspólnego z podstawowymi cechami funduszu sołeckiego (brak możliwości zobowiązania organów gminy). Ujmowanie go na siłę w załączniku o funduszu sołeckim będzie tylko źródłem późniejszych kłopotów, podczas gdy wykonanie wydatku „normalnie” na cel, którego sobie życzy sołectwo kosztem pierwotnie uchwalonego przedsięwzięcia nie spowoduje żadnych wątpliwości.

Autor/ka: Rafał Trykozko

  • Kokosz

    Jeżeli zmienimy przeznaczenie środków funduszu sołeckiego w trakcie roku budżetowego to jaki konkretnie przepis naruszymy? Jak to będzie w sprawozdaniu? Np. „Dokonano zmiany przeznaczenia środków funduszu sołeckiego w trakcie roku budżetowego w wyniku czego otrzymano dotację, czym naruszono art. (jaki?)”

  • Kokosz

    W poprzednim komentarzu nie sprecyzowałem, że zmiana nastąpi z inicjatywy zebrania wiejskiego, czyli „dysponenta” środków funduszu, który utworzono w celu przyznawania mieszkańcom wsi prawa decyzji o ich przeznaczeniu, bo taka jest idea funduszu sołeckiego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *