Pytanie:

Czy sołectwo musi mieć osobną księgowość, jeśli otrzyma mienie w zarząd, podobnie jak np. instytucja kultury czy szkoła? Sołectwo chciałoby otrzymać w zarząd mienie znajdujące się na jego terenie. Władze gminy warunkują to założeniem przez sołectwo osobnej księgowości.

Odpowiedź:

Sołectwo nie musi, a nawet nie może mieć „osobnej księgowości” w rozumieniu przepisów ustawy o rachunkowości. Nie jest bowiem podmiotem, który może występować w obrocie prawnym. Jeżeli władzom gminy potrzebne są dane dotyczące dochodów i wydatków związanych z mieniem przekazanym sołectwu, mogą je ewidencjonować pozaksięgowo. Z tego typu danych nie sporządza się też żadnej sprawozdawczości określonej przepisami prawa, która wymuszałaby czerpanie danych z ksiąg rachunkowych.

Co do zamiaru sołectwa dotyczącego „otrzymania w zarząd” mienia znajdującego się na terenie sołectwa należy mieć na uwadze wskazania poczynione w odpowiedzi na poprzednie pytanie (dostępne tutaj). Otrzymanie w „zarząd” mienia nie jest równoznaczne z możliwością samodzielnego dysponowania nim, zawierania umów cywilnoprawnych w imieniu gminy z pominięciem przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także gromadzenia i wydatkowania przez sołectwo – poza budżetem gminy – środków pochodzących z gospodarowania tym mieniem.

Pytanie:

Mieszkańcy z funduszu sołeckiego doposażyli świetlicę. Świetlica jest wynajmowana, jednak nie jest przekazana sołectwu w zarząd. Czy powinien być na ten cel wydzielony rachunek w gminie, a co za tym idzie sporządzona uchwała w sprawie jego wydzielenia oraz ich przeznaczenia? Jeśli tak na jakiej podstawie prawnej?

Odpowiedź:

Przeznaczenie przez sołectwo środków funduszu sołeckiego na doposażenie świetlicy nie wymaga żadnych dodatkowych zabiegów. Niestety z pytania nie wynika jasno, jaki charakter ma „wynajmowanie” świetlicy. Zakładając, że doposażany jest obiekt, z którego korzystają mieszkańcy sołectwa należałoby przyjąć, że w pytaniu chodzi o wynajęcie przez gminę obiektu świetlicy od osoby trzeciej na potrzeby sołectwa. W przeciwnym wypadku należałoby rozważyć racjonalność zakupu wyposażenia do tego obiektu ze środków budżetowych, skoro korzysta z niego osoba trzecia jako najemca. Możliwa jest też sytuacji, że jedynie część świetlicy jest wynajmowana, co nie przeszkadza mieszkańcom w korzystaniu z niej i nie budzi wątpliwości co do jej doposażania.

Jeśli chodzi o kwestię „przekazywania sołectwu w zarząd” budynku świetlicy należy mieć na uwadze, że regulacje zawarte w art. 48 ustawy o samorządzie gminnym, przewidujące możliwość zarządzania przez jednostkę pomocniczą mieniem, rozporządzanie dochodami z tego źródła oraz zakres czynności dokonywanych samodzielnie przez jednostkę w odniesieniu do przekazanego mienia stwarzają tylko iluzję, że sołectwo będzie mogło np. zawierać w imieniu gminy umowy najmu mienia gminnego oraz z pominięciem budżetu dysponować swobodnie dochodami z tego tytułu. Przekazanie sołectwu „w zarząd” nieruchomości nie oznacza, że organy gminy nie są zobowiązane do przestrzegania obowiązków wynikających z ustawy o finansach publicznych i ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Stoję na stanowisku, że kwestie przeprowadzenia procedury wynajęcia świetlicy powinien przeprowadzić urząd gminy, po zasięgnięciu opinii sołectwa. Za bezzasadne uważam tworzenie odrębnych rachunków bankowych dla gromadzenia wpływów z tego najmu, ponieważ są to środki budżetu (niezależnie kto zawarłby umowę i czy ustanowionoby „zarząd”) i muszą podlegać wszelkim regułom jego realizacji. Z punktu widzenia ustawy o finansach publicznych nie jest możliwe utworzenie swego rodzaju „rachunku bankowego sołectwa”, którym dysponowałyby organy sołectwa. Praktyka pokazuje duży rozdźwięk między stanowiskami wojewodów i regionalnych izb obrachunkowych w tych sprawach. Istnieje bowiem wiele statutów sołectw i gmin przewidujących możliwość tworzenia rachunków dla sołectw, jednakże są to akty wydane przed wielu laty. Nadzór r.i.o. nad uchwałami budżetowymi stoi jednak na jasnym – i właściwym – stanowisku, że postanowienia tego typu nie mogą doczekać się praktycznej realizacji ze względu na sprzeczność z zasadami gospodarki finansowej gminy. I nie ma dla tego stanowiska znaczenia czy nieruchomość została przekazana sołectwu „w zarząd”.

Osobną kwestią jest możliwość porozumienia się wójta i sołectwa co do wydatkowania z budżetu równowartości środków pochodzących z najmu świetlicy na cele wskazane przez sołectwo. Ustalenia w tym zakresie będą jednak posiadały nieformalny charakter (z punktu widzenia prawa), zaś środki z budżetu będą wydawane na zasadach ogólnych. Mogą być one wyszczególnione w uchwale budżetowej jako środki do dyspozycji sołectwa lub też stanowić kwotę zwiększenia funduszu sołeckiego dla tego sołectwa na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o funduszu sołeckim.