Ministerstwo Finansów opublikowało 30 maja 2014 r. Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za 2013 r.

Dokument można pobrać TUTAJ.

Informacja o wykonaniu budżetów jednostek samorządu terytorialnego zawiera dane dotyczące wydatków z funduszy sołeckich poniesionych przez gminy w 2013 roku.

Łącznie 1169 gmin wykonało wydatki na sumę ponad 250 milionów złotych. 

Liczba gmin wydatkujących pieniądze z funduszy sołeckich:

2010 r. – 994

2011 r. – 1103

2012 r. – 1118

2013 r. – 1169

Zwracając uwagę na liczbę gmin, fundusz sołecki przyrastał rok do roku od 1% (2011 r.) przez 11% (2012 r.) do 4% (2013 r.), zaś od początku funkcjonowania Ustawy o funduszu soleckim liczba gmin realizujących fundusze sołeckie wzrosla o 17%.

Łączna kwota wydatków poniesionych przez jednostki samorządu terytorialnego w latach 2010-2013 z funduszy sołeckich wyniosła blisko 857 milionów złotych. 

Dane archiwalne dostępne są TUTAJ.

20 marca 2014 r. wchodzi w życie nowa Ustawa o funduszu sołeckim

Tekst Ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim opublikowany został 12 marca 2014 r. w Dzienniku Ustaw. Ustawa wchodzi w życie w terminie 7 dni od jej opublikowania, czyli 20 marca 2014 roku.

Wszystkie uchwały rad gmin o wyodrębnieniu bądź niewyodrębnieniu funduszu sołeckiego podjęte od dnia 20 marca 2014 r. muszą powoływać się na Ustawę z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim!

Jeszcze w marcu 2014 r. opublikujemy komentarz do nowej Ustawy.

Tekst Ustawy dostępny jest po kliknięciu poniższych obrazków oraz w:

Dzienniku Ustaw (TUTAJ),

Internetowym Systemie Aktów Prawnych (TUTAJ).

POBIERZ PLIK: Ustawa z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim

Jak samorządy radzą sobie z funduszem sołeckim?

Przeprowadziliśmy badanie sprawozdań finansowych 1035 gmin (na 1140 realizujących wydatki z funduszy sołeckich w 2012 r.) w zakresie wykonania funduszu sołeckiego za 2012 rok. Zaledwie 2% gmin miało poważne problemy z realizacją funduszy sołeckich. Ponad połowa gmin wydała 90% środków wyodrębnionych na fundusze sołeckie. Publikowany niżej wykres obrazuje proporcję środków wydanych z funduszy sołeckich do środków wyodrębnionych na fundusze sołeckie w budżetach gmin (proporcje środków wydanych z funduszy sołeckich do kwoty na jaką złożyłone zostały wnioski o fundusz sołecki szacujemy jako jeszcze wyższe).

W jaki sposób należy odczytać poniższy wykres? Publikujemy w nim informację dotyczącą liczby gmin (26, 72, 220, 717), które w 2012 roku realizowały przedsięwzięcia z funduszy sołeckich. Wykonanie funduszu oznacza procent wydanych środków w proporcji do środków wyodrębnionych na fundusz w budżetach gmin. Przykładowo:

• 717 gmin (czyli 70% z 1035 objętych badaniem) w 2012 roku wykonało wydatki z funduszy sołeckich w ponad 80% kwoty przypadającej na gminę,

• 2% gmin (26 samorządów) wydało mniej niż 35% środków przewidzianych na fundusze sołeckie w 2012 r.

Co istotne, tylko w 1/3 polskich gmin zrealizowano wydatki w mniejszej wysokości niż 80% funduszu sołeckiego. Taka sytuacja może być spowodowana np. niezłożeniem wniosków przez część sołectw w gminach bądź tańszą realizacją przedsięwzięć. Nierealizowanie budżetu gminy w zakresie funduszu sołeckiego, tak jak w gm. Wierzbica w woj. mazowieckim (informacja dostępna TUTAJ) może być przyczyną do nieudzielenia wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta absolutorium z wykonania budżetu.

Na podstawie analizy sprawozdań finansowych przygotowaliśmy listę 2% gmin, 26 samorządów w których procent wydatków z funduszy sołeckich w 2012 roku wyniósł mniej niż 35% wyodrębnionej kwoty. Można mieć uzasadnione pytania, co do przyczyn stojących za takim stanem rzeczy. Przeprowadziliśmy wywiady z 17 przedstawicielami urzędów z poniższej listy. W grupie urzędników znalazło się sześciu skarbników, sekretarz gminy, zastępca wójta oraz dziewięciu urzędników odpowiedzialnych za kwestie funduszu sołeckiego.

Na podstawie wywiadów z urzędnikami nie można wskazać jednoznacznej przyczyny braku realizacji przedsięwzięć z funduszy sołeckich. Również uzupełnienie wywiadów o dane stanowiące informację publiczną nie pozwala wyodrębnić głównej przyczyny niskiej realizacji zadań z funduszu. W marcu 2014 roku Stowarzyszenie zwróci się do Rad Gmin odnośnie przyczyn niskiego wykonania funduszu sołeckiego. W powyższej grupie gmin znajdują się tak samorządy o wysokim poziomie zadłużenia (Jasionówka) oraz o bardzo dobrych wskaźnikach zadłużenia (Józefów). Również dochody gmin są zróżnicowane, podobnie liczba składanych wniosków do funduszu sołeckiego oraz charakter ujętych w nich przedsiewzięć. W gminach Susiec i Wiązów problemem były braki dokumentacyjne we wnioskach. To niewątpliwie przyczyna, na jaką samorząd ma bezpośredni wpływ, prowadząc działania edukacyjne. W gminie Łaszczów wskazano, że celem gminy jest zblokowanie inwestycji nie zaś rozdrabnianie środków – przy takim podejściu do realizacji zadań z funduszu sołeckiego nie może dziwić niskie wykonanie przedsięwzięć. Podobną opinię wyraziła przedstawicielka gm. Biesiekierz, w tej gminie radni konsekwentnie wyodrębniają fundusz sołecki. W gminie Jasionówka wskaźnik zadłużenia w końcu 2012 r. wyniósł 54% (jako procent dochodów budżetowych). W tej gminie w pierwszej kolejności realizowane były wydatki związane z obsługą zadłużenia i zadania obligatoryjne gminy. W gminie Nowogard (woj. zachodniopomorskie) w 2011 roku przedsięwzięcia z funduszu sołeckiego ze względu na niekompletność wniosków zrealizowane zostały z innych środków budżetu gminy. Rady gmin Rachanie, Łaszczów i Stary Brus w 2012 roku podjęły decyzje o niewyodrębnianiu funduszu sołeckiego. Statystyka dla gminy Szaflary (woj. małopolskie) może być myląca, ponieważ gmina zwiększyła fundusz sołecki ponad wysokość przewidzianą w Ustawie.

Na poniższej mapie zaznaczone zostały gminy, dla których zebraliśmy pogłębione dane, opisane wyżej. Wywiady zrealizowaliśmy w listopadzie 2013 r. W całym badaniu uwzględniliśmy 1035 gmin, tj. wszystkie oprócz gmin z obszaru województwa mazowieckiego (ze względu na brak danych, wyjątkowo w skali kraju nie gromadzonych przez Wojewodę Mazowieckiego; dane uzupełniamy kontaktując się z mazowieckimi gminami).

58 milionów zwrotu

Publikujemy informację o wysokości dotacji z budżetu państwa przekazanej gminom w 2013 roku, tytułem zwrotu części wydatków poniesionych w ramach funduszy sołeckich w 2012 r. Warto pamiętać o wysokości zwrotu. Te pieniądze mogą wrócić do sołectw.

W 2012 roku wydatki z funduszy sołeckich zrealizowało 1140 gmin, z tego 751 gmin wiejskich, 385 gmin miejsko-wiejskich i 4 gminy miejskie na łączną kwotę ponad 233 milionów złotych.

Źródło tabeli: Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. Informacja o wykonaniu budżetów jednostek samorządu terytorialnego dostępn jest TUTAJ. Dla porównania w 2011 roku wydatki zrealizowało 1103, zaś w 2010 roku 994 samorządy.

Fundusz sołecki w podziale na województwa i gminy

Źródło: Monitoring Funduszu Sołeckiego – funduszesoleckie.pl, dane Urzędów Wojewódzkich, dane Ministerstwa Finansów (MF). Informacja MF o wysokości zwrotu części wydatków z funduszy sołeckich, po zaokrągleniu do tys. złotych, dostępna jest TUTAJ.

Informacje dla poszczególnych gmin znajdują się w plikach do pobrania w poniższej tabeli. Każdy może sprawdzić, jaka kwota została wyodrębniona w budżecie gminy na fundusz sołecki w 2011 r., ile pieniędzy zostało wydanych w 2012 r. oraz jaką kwotę otrzymała gmina z budżetu państwa w 2013 r., tytułem zwrotu części wydatków. Kwota zwrotu stanowi 10, 20 lub 30% wydatków na wykonanye w 2012 r. przedsięwzięcia z funduszu sołeckiego.

Sprawdź ile zwrotu z budżetu państwa otrzymała Twoja gmina!

Województwo	Kwota funduszy wyodrębniona w budżetach gmin w 2011 r. w zł	Kwota funduszy wydatkowana w 2012 r. w zł	Procent wydanych środków	Kwota zwrotu z budżetu         państwa w 2013 r. w zł	DANE DLA KAŻDEJ GMINY
Dolnośląskie	20 654 793,3	17 647 478,87	85%	4 750 283,15	Pobierz
Kujawsko-pomorskie	19 815 531,22	17 892 300,88	90%	4 274 256,29	Pobierz
Lubelskie	21 697 809,96	18 698 045,01	86%	4 968 027,00	Pobierz
Lubuskie	7 927 802,03	6 962 308,50	89%	1 873 462,00	Pobierz
Łódzkie	15 581 337,73	13 437 055,71	86%	3 529 402,79	Pobierz
Małopolskie	16 267 871,17	9 690 602,77	59%	3 200 430,00	Pobierz
Mazowieckie		33 443 165,97		8 033 701,71	Pobierz
Opolskie	9 924 237,96	8 514 588,51	86%	2 396 908,95	Pobierz
Podkarpackie	20 843 817,95	18 137 957,79	87%	4 300 980,32	Pobierz
Podlaskie	9 270 479,39	8 108 128,21	87%	2 132 035,00	Pobierz
Pomorskie	13 778 509,98	12 006 606,91	87%	2 383 660,18	Pobierz
Śląskie	10 920 613,31	9 748 664,18	83%	2 751 517,92	Pobierz
Świętokrzyskie	11 794 440,17	9 257 411,54	78%	2 500 861,77	Pobierz
Warmińsko-mazurskie	13 382 155,00	11 609 203,40	87%	2 447 235,36	Pobierz
Wielkopolskie	28 918 074,00	25 825 897,72	89%	6 782 455,49	Pobierz
zachodniopomorskie	11 734 939,81	9 447 468,00	80%	2 039 016,33	Pobierz
OGÓŁEM				58 363 232 zł

Dane umieszczone w odnośnikach publikujemy w formie otrzymanej z Urzędów Wojewódzkich.

Wyjątek stanowi opis sytuacji w województwie mazowieckim. Mazowiecki Urząd Wojewódzki, jako jedyny w kraju, nie gromadzi danych dotyczących kwoty wyodrębnianych funduszy sołeckich, podobnie RIO w Warszawie nie posiada powyższych informacji (wyjaśnienia RIO z 12 listopada 2013 r. dostępne są TUTAJ). Dane dotyczące wyodrębnionego funduszu sołeckiego na 2012 r. dla 133 gmin województwa mazowieckiego opublikujemy po uzyskaniu odpowiedzi ze wszystkich samorządów.

Szczegółowe dane za lata 2011 oraz 2010 dostępne są do pobrania w teście archiwalnym TUTAJ.

Wydatki z funduszy sołeckich w latach 2010-2012

Kolejny raz podsumowaliśmy wydatki jednostek samorządu terytorialnego poniesione w ramach funduszy sołeckich. Obliczeń dokonaliśmy na podstawie kwartalnych sprawozdań z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego za lata 2010, 2011 i 2012, udostępnianych przez Ministerstwo Finansów w Biuletynie Informacji Publicznej (tutaj). W 2012 roku wydatki z funduszy sołeckich na przedsięwzięcia określone przez mieszkańców w 2011 roku, wyniosły: 233 611 565,71 zł.

Łącznie, w latach 2010-2012 zrealizowano przedsięwzięcia z funduszy sołeckich na kwotę 606 711 644,34 zł.

W 2010 roku wydatki z funduszy sołeckich wykonały 994 jednostki samorządu terytorialnego (jst).
W 2011 roku wydatki z funduszy sołeckich wykonały 1103 jst.
W 2012 roku wydatki z funduszy sołeckich wykonało 1118 jst.

Nieznaczna różnica w liczbie gmin między 2011 a 2012 rokiem, przy wzroście wydatków z funduszy sołeckich o 14% może być związana z coraz lepszą wiedzą mieszkańców, urzędników i innych osób zaangażowanych w proces wdrażania funduszy sołeckich – o funkcjonowaniu funduszu, o sposobie planowania wydatków i włączania mieszkańców w decydowanie o publicznych pieniądzach.

Wydaje się również stanowić argument na rzecz tezy, wyrażonej w raporcie KRRIO (Informacja o wynikach kontroli koordynowanej funduszu sołeckiego przeprowadzonej w 2012 roku):

[…] obowiązujący system wydaje się – mimo pewnego skomplikowania – stosunkowo sprawiedliwy i wyważony. Zasadnym wnioskiem w tym zakresie będzie więc wstrzymanie się ze zmianami regulacji prawnych w celu umożliwienia przyswojenia ich przez gminy. Zwłaszcza, że ustalenia za 2011 r. wskazują na spadek kwoty nieprawidłowości w tym zakresie.

Struktura wydatków z funduszy sołeckich w 2012 r.

Struktura wydatków z funduszy sołeckich, z perspektywy ogólnopolskiej, jest stabilna. W 2012 roku podobnie jak w 2011 najwięcej przedsięwzięć związane było z drogami oraz kulturą. Wydatki z tych działów budżetów jst odpowiadają za 60% wszystkich wydatków z funduszy sołeckich.

W ujęciu w formie tabeli:

Informacja o strukturze wydatków z funduszy sołeckich na 2011 r. znajduje się tutaj.

W jaki sposób czytać informacje dotyczące wydatków z funduszy sołeckich w podziale na działy budżetu?

Przedsięwzięcia z funduszy sołeckich wpisywane są do budżetu gminy. Tak jak wszystkie inne wydatki budżetowe klasyfikowane są w działach, rozdziałach i paragrafach budżetu. Przyporządkowanie do działu budżetu, opisuje wydatek w sposób najbardziej ogólny. Przykładowo w dziale 754 bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa mieszczą się przedsięwzięcia związane z podniesieniem gotowości bojowej OSP (rozdział 75412 Ochotnicze straże pożarne). Często nazwy działów nie odpowiadają na pozór ujmowanym w nich przedsięwzięciom. I tak: w dziale rolnictwo i łowiectwo wpisane są wydatki na przedsięwzięcia związane z melioracją czy infrastrukturą wodociągową. Kwestie klasyfikacji budżetowej uregulowane są w rozporządzeniu Ministra Finansów (tutaj) wraz z aktami zmieniającymi (tutaj).

Zobacz przykladowy plan wydatków z funduszy sołeckich na 2012 rok dla gminy Nekla i na 2013 rok dla gminy Jastrowie, stanowiące załączniki do budżetów gmin.

Dziękujemy za wykonanie obliczeń Tomaszowi Teodorowiczowi.

Czy w mojej gminie jest fundusz sołecki?

Jaką decyzję o funduszu sołeckim w 2013 r. podjęli radni sąsiedniej gminy? Możesz to sprawdzić! Skorzystaj z przygotowanej przez nas listy gmin, obejmującej wszystkie polskie gminy posiadające sołectwa:

   –   Lista gmin, w podziale na województwa, do pobrania w postaci arkusza kalkulacyjnego jest TUTAJ.

   –   Lista gmin, w porządku alfabetycznym, do pobrania w postaci arkusza kalkulacyjnego jest TUTAJ.

Uchwały o funduszu sołeckim w 2013 r.

Spośród 2175 gmin posiadających jednostki pomocnicze w postaci sołectw, w 2013 roku w 1241 gminach (57%) radni zdecydowali o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego w budżetach gmin na 2014 rok. W 793 gminach (37%) podjęta została uchwała o niewyodrębnieniu funduszu sołeckiego. W 141 gminach (6%) nie została podjęta żadna uchwała, co oznacza, że nie został dopełniony ustawywy obowiązek.

Tabela do pobrania tutaj oraz po kliknięciu poniższego obrazka:

Fundusz sołecki może funkcjonować w 88% polskich gmin, co czyni go najbardziej powszechnym mechanizmem wpływania obywateli na kształt budżetów gmin. Na 2479 polskich gmin w 2175 gminach istnieją sołectwa (dane GUS z 2011 r.). W 2013 roku w 22516 sołectwach mieszkańcy będą mieli możliwość podjęcia wiążących decyzji o przedsięwzięciach z funduszu sołeckiego.

Tabela do pobrania tutaj oraz po kliknięciu poniższego obrazka:

Monitoring Funduszu Sołeckiego

W kwietniu 2013 r. z szesnastu Regionalnych Izb Obrachunkowych (RIO) zebraliśmy dane dotyczące podejmowania przez rady gmin uchwał o funduszu sołeckim. Następnie informacje uzyskane od RIO poddaliśmy weryfikacji. Stworzyliśmy listę 208 gmin figurujących w rejestrach RIO, jako gminy nie podejmujące żadnych uchwał odnośnie funduszu sołeckiego i porównaliśmy ją z informacjami opublikowanymi w Biuletynach Informacji Publicznej (BIP) tychże gmin. W 35 przypadkach okazało się, że gminy podjęły uchwały o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego. W 31 gminach podjęte zostały uchwały o niewyodrębnieniu funduszu sołeckiego. Sporadycznie zdarzały się przypadki podejmowania przez gminy uchwał po terminie (np. Lubomia, Trzebielino). Uchwały podjęte po 31 marca są nieważne, niezależnie od ich treści.

W 141 gminach, czyli w 6% wszystkich gmin posiadających sołectwa, nie została podjęta żadna uchwała. Należy przy tym zaznaczyć, że w tej liczbie znajduje się m.in. 19 gmin, w których Biuletynach Informacji Publicznej nie znalazła się żadna uchwała podjęta w 2013 r. W tej liczbie zawierają się gminy, stojące na błędnym stanowisku, iż nie ma obowiązku podjęcia uchwały o funduszu sołeckim (np. Skomlin; w tej sprawie pismo RIO w Łodzi z 22 kwietnia 2013 r. do przewodniczącego rady gminy Skomlin dostępne jest tutaj).

Lista zweryfikowanych gmin dostępna jest tutaj oraz po kliknięciu poniższego obrazka:

Dane źródłowe: pliki uzyskane od Regionalnych Izb Obrachunkowych w odpowiedzi na wnioski o informację publiczną, dotyczące uchwał rad gmin publikujemy w Bazie orzeczeń RIO na głównej stronie portalu funduszesoleckie.pl. W czerwcu 2013 roku baza zostanie zaktualizowana o uchwały, opinie, protokoły kontroli i wystąpienia pokontrolne RIO dotyczące funduszu sołeckiego.

Wiarygodność statystyk

Gdyby oprzeć się na danych udostępnianych przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji (MAiC) w kwietniu 2013 r. bez poddania ich weryfikacji oraz odnieść liczbę gmin podejmujących/nie podejmujących uchwał o funduszu sołeckim do ogólnej liczby gmin w Polsce (nie zaś wyłącznie do liczby gmin posiadających sołectwa), informacje o funduszu sołeckim w 2013 roku wyglądałyby następująco: 47% gmin podjęło decyzję o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego, 32% gmin zdecydowało o niewyodrębnieniu funduszu sołeckiego, 21% nie podjęło żadnej uchwały. W rzeczywistości w gminach posiadających sołectwa 57% rad gmin podjęło uchwały o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego, 37% podjęło uchwały o niewyodrębnieniu funduszu sołeckiego, 6% nie podjęło żadnych uchwał, łamiąc tym samym obowiązek wynikający z Ustawy o funduszu sołeckim.

Tabela MAiC dostępna jest tutaj.

Powyższa sytuacja wskazuje na konieczność weryfikacji danych dotyczących funduszu sołeckiego zgromadzonych przez RIO/MAiC. Brak niektórych uchwał rad gmin w dokumentacji RIO może być spowodowany niewywiązywaniem się części gmin z obowiązku przekazania uchwał do właściwej RIO w terminie 7 dni od momentu ich podjęcia. Jednocześnie należy podkreślić, że są Izby w przypadku których dane są w 100% wiarygodne. Izby podejmują również czynności na rzecz podejmowania przez gminy uchwał odnośnie funduszu sołeckiego.

Informacje dotyczące liczby gmin i sołectw w Polsce

Dane dotyczące liczby gmin posiadających sołectwa, opracowane przez Sieć Obywatelską Watchdog Polska, pochodzą z Banku Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego (BDL GUS). Publikujemy je wg. ostatniej dostępnej aktualizacji, czyli wg. stanu na 2011 rok, z uzupełnieniem gminy Polanka Wielka (stąd 2175 gmin, nie zaś 2174). Również z BDL GUS wg. stanu na 2011 rok pochodzą informacje dotyczące liczby sołectw. Warto zauważyć, że w 2013 roku w stosunku do 2011 r. zmieniła się liczba sołectw, jest ich więcej. Aktualizujemy dane dotyczące liczby sołectw w latach 2011-2013.

Pytanie:

Czy i gdzie w budżecie państwa na 2013 rok znajdują się pieniądze dla gmin na zwrot części wydatków poniesionych z funduszu sołeckiego w 2012 roku?

Odpowiedź:

W 2012 roku gminy wykonują przedsięwzięcia zaplanowane przez mieszkańców sołectw w 2011 roku. Do 31 maja 2013 roku gminy składają do właściwych wojewodów wnioski o zwrot części wydatków. Przekazanie zwrotu części wydatków do gmin nastąpi do 31 sierpnia 2013 roku. Pieniądze na ten cel planowane są rokrocznie w budżecie państwa. Środki na zwrot części wydatków z funduszu sołeckiego, poniesionych przez gminy w 2012 r. zostały zarezerwowane w budżecie państwa na 2013 rok.

Projekt budżetu państwa na 2013 rok wraz z załącznikami, przyjęty przez Radę Ministrów 27 września 2012 r., znajduje się tutaj.
 
W projekcie budżetu państwa na 2013 rok pieniądze przewidziane na zwrot części wydatków poniesionych przez gminy z funduszu sołeckiego w 2012 roku, znajdują się w części 83 Rezerwy celowe, w dziale 758 Różne rozliczenia, w rozdziale 75818 Rezerwy ogólne i celowe pod pozycją 51.

Rezerwa celowa na zwrot części wydatków wykonanych w ramach funduszu sołeckiego w 2012 r. wynosi 62 miliony złotych.

                                                                                                       […]

Załącznik nr 2 do projektu Ustawy budżetowej na 2013 rok, z którego pochodzą powyższe fragmenty tabeli, znajduje się tutaj.

W nawiązaniu do pytań samorządów dotyczących terminu zwrotu części kosztów poniesionych z funduszu sołeckiego, jakie wpłynęły w ostatnich dniach sierpnia 2012 r. do Stowarzyszenia Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich, publikujemy decyzje Ministra Finansów z 28 sierpnia 2012 r. o zwrocie części wydatków, w podziale na województwa.

Do 31 sierpnia 2012 r. na rachunki gmin wpłynęły pieniądze stanowiące zwrot części wydatków poniesionych w ramach funduszu sołeckiego w 2011 r. Szczegółowe wysokości zwrotów z podziałem na każdą gminę publikowaliśmy TUTAJ.

Procedura zwrotu części wydatków z funduszu sołeckiego

Problem zwrotu reguluje Ustawa o funduszu sołeckim. Art. 2 ust. 9 Ustawy o funduszu sołeckim traktuje: Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, tryb zwrotu części wydatków gmin w ramach funduszu, kierując się potrzebą zapewnienia środków finansowych dla gmin.

Rozporządzenie Ministra Finansów z 25 stycznia 2010 r. w sprawie trybu zwrotu części wydatków gmin wykonanych w ramach funduszu sołeckiego przewiduje, że gminy występują o zwrot części wydatków do właściwych wojewodów w terminie do 31 maja zaś zwrot części wydatków następuje na rachunek gminy w terminie do dnia 31 sierpnia roku następującego po roku, w którym dokonano wydatków. Rozporządzenie dostępne jest tutaj oraz poniżej:

Pytania SLLGO do Ministra Finansów

5 września 2012 r. SLLGO zwróciło się do Ministra Finansów z wnioskiem dotyczącym informacji publicznej w zakresie uruchomienia w 2012 roku środków na zwrot części wydatków poniesionych przez gminy z funduszu sołeckiego w 2011 r.

Ministerstwo Finansów udzieło odpowiedzi w dniu 19 września 2012 r. oraz – po otrzymaniu 21 września 2012 r. dodatkowych pytań ze strony SLLGO, ze względu na niepełną w ocenie Zarządu SLLGO informację ze strony Ministerstwa – w dniu 12 października 2012 r. Lekturę pism Ministerstwa Finansów polecamy osobom zainteresowanym procedurą zwrotu części wydatków ponoszonych przez samorządy z funduszu sołeckiego.

Pismo Ministerstwa Finansów do SLLGO z dnia 19 września 2012 r. (znak ST2-4834-68/SZH/2012/4520) dostępne jest tutaj.

Pismo Ministerstwa Finansów do SLLGO z dnia 12 października 2012 r. (znak BP 2/4130/10/2/2012/BOC-4835) dostępne jest tutaj.

Decyzje Ministra Finansów

Minister Finansów w dniu 28 sierpnia 2012 r. podjął decyzje wprowadzające zmiany w budżecie państwa – przekazując wojewodom środki stanowiące zwrot części wydatków poniesionych z funduszu sołeckiego w 2011 r. Wojewodowie zobowiązani byli, zgodnie z Ustawą o funduszu sołeckim, przelać pieniądze na rachunki urzędów gmin do dnia 31 sierpnia 2012 r.

W tabeli przedstawiamy informację, kiedy wojewodowie wystąpili do Ministra Finansów o uruchomienie środków dla gmin oraz kiedy Minister Finansów podjął decyzje o wykonaniu przelewów.

Materiał źródłowy:

Decyzje dla wszystkich województw dostępne są w formie jednego pliku PDF TUTAJ.

Przykładowa decyzja Ministra Finansów dotycząca gmin leżących w województwie dolnośląskim znajduje się niżej.

Dochody gminy a wyodrębnianie funduszu sołeckiego

Szczegółowe dane dotyczące zwrotów z budżetu państwa, zebrane przez SLLGO w ramach monitoringu funduszu sołeckiego, wskazują iż najczęściej na wyodrębnienie funduszu sołeckiego decydują się najmniej zamożne gminy, tj. takie w których kwota bazowa jest mniejsza od średniej kwoty bazowej dla kraju.

Istotną motywację dla wyodrębniania funduszu sołeckiego stanowi możliwość odzyskania, w formie zwrotu z budżetu państwa, części wydatków poniesionych z funduszu sołeckiego.

Tak w 2012 roku, jak i w przypadku 2011 roku ponad połowę gmin otrzymujących zwrot części wydatków poniesionych z funduszu sołeckiego stanowiły samorządy otrzymujące 30% zwrotu. Było to 56% w 2011 r. oraz 57% w 2012 r.  Proporcje dla gmin otrzymujących zwroty z budżetu  państwa w 2011 r. kształtowały się następująco: 57% gmin otrzymało 30% zwrotu wydatków, 32% gmin 20%, 11% gmin 10% wydatków. Dane dla 2012 roku przedstawiały się następująco: 56% gmin otrzymało 30% zwrotu wydatków, 38% gmin 20%, 6% gmin 10%.

Komu przysługuje zwrot?

Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o funduszu sołeckim, zwrot z budżetu państwa części wydatków poniesionych z funduszy sołeckich dotyczy gmin, które wykonały przedsięwzięcia z funduszu sołeckiego.

Gmina otrzymuje z budżetu państwa zwrot, w formie dotacji celowej, części wydatków wykonanych w ramach funduszu. Zwrot obejmuje wydatki wykonane w roku poprzedzającym rok budżetowy.

Ile pieniędzy wróciło do gmin?

O tym, ile pieniędzy otrzymały gminy jako zwrot części wydatków z funduszy sołeckich pisaliśmy tutaj (2012 r.) i tutaj (2011 r.). Zwroty wydatków przekazane z budżetu w 2012 r. dotyczyły wydatków poniesionych w 2011 r., o których decydowano na zebraniach wiejskich w 2010 r. Zwroty przekazane w 2011 r. dotyczyły wydatków poniesionych w 2010 r., o których decydowali mieszkańcy na zebraniach wiejskich w pierwszym roku funkcjonowania ustawy, czyli w 2009 r.

• 30% zwrotu wykonanych wydatków przysługuje dla gmin, w których kwota bazowa (Kb) jest mniejsza od średniej kwoty bazowej dla kraju (Kbk) w skali kraju,

• 20% zwrotu wykonanych wydatków przysługuje dla gmin, w których Kb wynosi od 100% do 120% średniej Kbk w skali kraju,

• 10% zwrotu wykonanych wydatków przysługuje dla gmin, w których Kb jest większe od 120 % średniej Kbk w skali kraju.

Co to jest kwota bazowa (Kb)?

Kwota bazowa obliczana jest według zasad przedstawionych w art. 2 ustawy o funduszu sołeckim. Aby obliczyć kwotę bazową dla gminy, należy podzielić wykonane dochody bieżące gminy przez liczbę mieszkańców gminy. Chodzi o wykonane dochody bieżące gminy sprzed dwóch lat w stosunku do roku, w którym fundusz będzie fizycznie realizowany oraz o liczbę mieszkańców gminy podaną przez prezesa GUS, według stanu na 31 grudnia sprzed dwóch lat w stosunku do roku, w którym fundusz będzie fizycznie realizowany.

Czyli jeśli radni i mieszkańcy podejmowali decyzje o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego w 2012 roku, to fundusz  będzie realizowany w 2013 r., zaś do obliczeń muszą być wzięte dochody bieżące z 2011 r. Liczba mieszkańców dotyczy stanu na 31 grudnia również na dwa lata wstecz w stosunku do roku w którym fundusz ma być realizowany, czyli w tym przypadku na 31 grudnia 2011 r.

Co to jest średnia kwota bazowa dla kraju (Kbk)?

Opisuje to art. 2 ust. 6-8 ustawy o funduszu sołeckim:

Średnią kwotę bazową dla kraju oblicza się, dzieląc łączną kwotę wykonanych dochodów bieżących gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, o których mowa w przepisach o finansach publicznych, przez liczbę mieszkańców gmin wiejskich i miejsko-wiejskich według stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedzającego rok budżetowy o dwa lata, ustaloną przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Średnią kwotę bazową dla kraju podaje każdego roku do 31 sierpnia zgodnie z art. 2 ust. 8 ustawy o funduszu sołeckim Minister Finansów. Każdorazowo komunikaty Ministerstwa Finansów publikowane są w BIP, np. tutaj.

Średnia kwota bazowa (Kbk) na 2010 rok wyniosła  2.312,09 zł/mieszkańca
Średnia kwota bazowa (Kbk) na 2011 rok wyniosła  2.399,29 zł/mieszkańca
Średnia kwota bazowa (Kbk) na 2012 rok wyniosła  2.576,39 zł/mieszkańca
Średnia kwota bazowa (Kbk) na 2013 rok wyniosła  2.620,11 zł/mieszkańca

Jak obliczyć wysokość funduszu sołeckiego?

O tym, jak obliczyć ile pieniędzy przypada na sołectwo, piszemy TUTAJ.

Wyniki wcześniejszych badań

W 2009 oraz w 2010 roku zespół SLLGO w oparciu o metodologię wypracowaną wspólnie z pracownikami Instytutu Socjologii UW przeprowadził w różnych regionach kraju kilkadziesiąt wywiadów z urzędnikami samorządowymi, członkami rad sołeckich i sołtysami. Równolegle odbyliśmy ok. 160 wywiadów telefonicznych ze skarbnikami, sekretarzami oraz wójtami i burmistrzami gmin. W opinii badanych osób jedną z głównych przeszkód dla wyodrębnienia funduszu sołeckiego  w pierwszych latach funkcjonowania ustawy o funduszu sołeckim były niskie dochody gminy. Zebrane dane wskazują, iż  już w pierwszym roku fundusz sołecki najczęściej wyodrębniały w budżetach właśnie gminy najmniej zamożne.

W czerwcu 2011 r. prezentowaliśmy również artykuł przygotowany na podstawie badań przeprowadzonych w rzeszowskich gminach przed dr Bogusława Kotarbę. Jak pisał autor: z przeprowadzonego badania wynika, że możliwość uzyskania części poniesionych kosztów, faktycznie zachęca gminy do wyodrębniania funduszu sołeckiego. Artykuł dostępny jest tutaj.

Pytanie:

Czy można realizować fundusz sołecki z wydatków niewygasających?

Odpowiedź:

Nie, aczkolwiek odpowiedź na to pytanie nie jest wprost sformułowana w przepisach. Zasady ubiegania się o zwrot części wydatków wykonanych w ramach funduszu sołeckiego przewidują, że we wniosku składanym wojewodzie ujmuje się wydatki wykonane według stanu na dzień 31 grudnia roku, za który składany jest wniosek (§ 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 25 stycznia 2010 r. w sprawie trybu zwrotu części wydatków…). Przepis ten nie daje więc jasnej odpowiedzi na podstawione pytanie, ponieważ uznanie wydatków za niewygasające z końcem roku budżetowego jest równoznaczne z zaliczeniem ich do wydatków wykonanych upływającego roku.

Najczęściej pogląd o braku możliwości uznawania za niewygasające wydatków dotyczących funduszu sołeckiego jest uzasadniany przepisem art. 2 ust. 3 ustawy o funduszu sołeckim, stanowiącym, że środki funduszu niewykorzystane w roku budżetowym wygasają z upływem roku. Aczkolwiek brzmienie tej regulacji i jej umiejscowienie w ustawie budzi poważne wątpliwości, czy rzeczywiście może być ona odczytywana jako formułująca zakaz ujmowania wydatków na realizację funduszu sołeckiego w wykazie wydatków niewygasających.

Uważam, że fundusz sołecki nie może być realizowany z wydatków niewygasających przede wszystkim dlatego, że ujęcie na koniec roku przedsięwzięć sołeckich w wykazie wydatków niewygasających nie daje żadnej gwarancji ich realizacji i fizycznego wydatkowania środków (środki na ich realizację mogą zostać niewykorzystane i wrócić na dochody budżetu w następnym roku), podczas gdy z drugiej strony sprawozdawczość za poprzedni rok pokazuje, że wydatki zostały wykonane, co formalnie uprawniałoby do występowania o częściowy zwrot tych wydatków.