Każda wieś jest wyjątkowa

7 września 2011 roku, w Gminnym Ośrodku Kultury w Mykanowie, odbyło się seminarium Aktywne sołectwo – perspektywy rozwoju społeczności wiejskich, kapitał społeczny sołectw. Dyskutowano na temat faktycznej i możliwej aktywności mieszkańców sołectw oraz roli samorządów – gminnych, powiatowych i wojewódzkich – we wspieraniu tej aktywności.

Program EDEN – od animacji do partycypacji sołectw, rozpisany jest na lata 2010-2014. Pierwszy etap programu, projekt Edukacja animatorów do działań społeczno-kulturalnych w sołectwach właśnie się zakończył, rozpoczęła  się natomiast realizacja drugiego projektu: Diagnoza zasobów i potencjału sołectw metodą „badanie przez działanie”. Seminarium Aktywne sołectwo stanowiło z jednej strony podsumowanie pierwszego projektu, z drugiej, rozpoczynało kolejny projekt. Program EDEN obejmuje sześć sołectw (Dąbrowa Zielona, Lubojenka, Radostków, Widzów, Wierzchowisko, Zawada), zlokalizowanych w czterech gminach działających w ramach Lokalnej Grupy Działania „Razem na wyżyny” (Dąbrowa Zielona, Kłomnice, Kruszyna, Mykanów).

Inicjatywa oddolna
Seminarium otworzył Krzysztof Smela, wójt gminy Mykanów, lidera programu EDEN. Jak stwierdził wójt Smela, na wsi ciągle jeszcze jest inaczej, niż w miastach – ludzie odwiedzają się, nie zamyka się osiedli, klatek schodowych i drzwi. Wójt nawiązał również do problemów, które nękają gminy podmiejskie (wszystkie gminy zrzeszone w ramach LGD Razem na wyżyny sąsiadują z Częstochową): że nowi mieszkańcy nie zawsze się meldują, nie zawsze oficjalnie oddają domy do użytku, przez co do gminy spływa mniej podatków, niż powinno. Najlepszym remedium również w tym przypadku wydaje się aktywne i świadome obywatelstwo. Nikt nie chce przecież szkodzić własnej gminie, z którą czuje się związany i która świadczy dla niego usługi.

uczestniczki i uczestnicy seminarium

Następnie Aleksandra Banasiak, wicemarszałek województwa śląskiego, opowiedziała o tym jak działa dotychczasowy Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) w województwie, jak wygląda perspektywa dalszego programowania i pozyskiwania innych środków na działania na wsi. W województwie śląskim działa 15 lokalnych grup działania i we wszystkich prowadzonych aktywnościach najistotniejsza jest inicjatywa oddolna. Na razie wszyscy uczą się tego jak określać priorytety i budować strategie, jak efektywnie wydatkować środki. Jak podkreśliła marszałek Banasiak – sołectwo to pierwsze ogniwo samorządowe, dlatego szczególnie warto inwestować w jego rozwój.  

Program EDEN – co, gdzie, kiedy

Krzysztof Polewski, dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Mykanowie, przedstawił krótko program EDEN. Na obecnym etapie, który właśnie się rozpoczął, GOK Mykanów ściśle współpracuje pracownikami i studentami Wydziału Socjologii Collegium Civitas w Warszawie. Studenci, wraz z lokalnymi animatorami, wyłonionymi podczas pierwszego etapu programu, przeprowadzają w sześciu sołectwach badanie, na podstawie które powstaną mapy problemów i zasobów dla poszczególnych miejscowości. Ideą jest, aby w badaniu aktywnie uczestniczyli mieszkańcy, żeby byli współautorami efektu, a nie tylko przedmiotem badania. W styczniu rozpocznie się trzeci etap realizacji programu EDEN – Edukacja liderów sołectw do pracy społeczno kulturalnej z mieszkańcami sołectw.

Program LEADER – razem na wyżyny
Przedstawiciel Śląskiego Urzędu Marszałkowskiego, Jerzy Motłoch, przedstawiając szczegółowo działania realizowane w ramach PROW na Śląsku podkreślił, że najistotniejsze jest, aby wszystkie realizowane działania miały zbieżne cele. Jeżeli tworzy się strategię, trzeba ją zrealizować, a nie tylko odstawić na półkę z innymi strategiami i zabierać się za tworzenie następnej. Usłyszeliśmy również o corocznym konkursie Piękna wieś województwa śląskiego i innych projektach dofinansowywania działań planowanych przez Urząd Marszałkowski.

Dariusz Staszyński Dariusz Staszyński, specjalista ds. pozyskiwania funduszy na obszarach wiejskich opowiedział o założeniach programu Leader + i jego dotychczasowej praktyce w Polsce. Dariusz Staszyński podkreślił, że lokalne grupy działania pobudzają lokalną współpracę, pozwalają na uczenie się od siebie nawzajem, dają większe zasoby i możliwości rozwoju, większy zasięg przestrzenny prowadzonych aktywności, a przede wszystkim możliwość pozyskiwania środków. Razem na wyżyny to Lokalna Grupa Działania obejmująca swoim zasięgiem gminy realizujące program EDEN oraz stowarzyszenie działające w gminach objętych LGD. Jak mówił Dariusz Staszyński, Leader + to nie tylko pieniądze – chodzi przede wszystkim o kompleksowe rozwiązywanie problemów wsi. W przypadku LGD Razem na wyżyny niewątpliwie ma rację – tu nie chodzi tylko o pieniądze, lecz o coś znacznie więcej.

Po przerwie nastąpiło wręczenie dyplomów lokalnym animatorom i animatorkom, którzy brali udział w pierwszej części programu – część z nich kontynuuje prace i animuje działania w sześciu sołectwach EDEN-u.

Jak gmina wspiera aktywność sołectw
Przedstawicielka gminy Kłomnice, Sylwia Kuban, opowiedziała o tym, jak gmina może wspierać aktywność mieszkańców w sołectwach. Najwięcej uwagi poświęcono tutaj funduszowi sołeckiemu, który stanowi narzędzie wspierające współpracę między mieszkańcami, pozwalające im podejmować decyzje oraz aktywnie włączać się do realizowanych działań. Sylwia Kuban uznała, że to właśnie funduszu sołecki jest najistotniejszą formą wsparcia sołeckiej aktywności. Mieliśmy również okazję zapoznać się z działaniami zrealizowanymi z funduszu sołeckiego w sołectwach gminy Kłomnice w roku 2010.

Co tu robi socjologia?
prof. Hanna Palska Profesor Hanna Palska z Collegium Civitas, przeciwstawiając sobie wieś i miasto, uznała, że to właśnie więzi w społecznościach wiejskich, wywodzące się z dawnych czasów i wciąż silne, mogą stać się podstawą do budowania współpracującego społeczeństwa obywatelskiego. To my się od was uczymy – powiedziała profesor Palska, apelując o współpracę mieszkańców sołectw z badaczami realizującymi działania w ramach EDEN-u.

dr Katarzyna Iwińska Kolejnym głosem akademickim była wypowiedź dr Katarzyny Iwińskiej, bezpośrednio nadzorującej prowadzone badanie, która przedstawiła najważniejsze elementy „badania przez działanie” – metodologii wykorzystywanej do konstruowania map zasobów i potrzeb. Metoda ta zakłada możliwie duże upodmiotowienie badanych mieszkańców i uczynienie ich współautorami badania. Autorefleksja ma tu być procesem uczestniczącym i zbiorowym, dotyczącym zarówno mieszkańców miejscowości, jak i przybyłych badaczy. Efekty badania poznamy na początku przyszłego roku.

Prezentacja sołectw
sołectwo Wierzchowisko Nastepnym punktem programu była prezentacja poszczególnych sołectw przez pracujących lokalnie animatorów. Okazało się, że na temat każdego sołectwa można wiele opowiadać, każde ma swoje wyjątkowe cechy charakterystyczne i swoją historię, którą warto opowiedzieć. Do prezentacji sołectw wykorzystane różne formy – zarówno tradycyjne, jak i multimedialne, które wzbudziły duże zainteresowanie publiczności, złożonej w dużej mierze, z mieszkańców prezentowanych sołectw.

Podczas panelu dyskusyjnego, który stanowił podsumowanie seminarium, prezes CAL-u, Bohdan Skrzypczak stwierdził, że skoro wszyscy narzekają na fasadową demokrację, może „światełkiem w tunelu” i nadzieją na przyszłość są właśnie sołectwa i funduszu sołecki. To tu widzimy bowiem proces uczenia się brania odpowiedzialności i organizowania współpracy.

panel dyskusyjny

Jak wielokrotnie podkreślano podczas seminarium, program EDEN jest wyjątkową inicjatywą jeśli chodzi o kompleksowe działania na terenach wiejskich. Jest programem, który włącza mieszkańców i,dzięki wieloletniej strategii przyjętej już na samym początku, pozwala na stabilność i działanie w perspektywie długofalowej. Pozostaje nam pogratulować organizatorom oraz kibicować dalszym działaniom w Mykanowie i sąsiednich gminach.

Autor/ka: Barbara Klimek

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *